جمهوری خلق چین تا اواسط دهه 1980، در بازار بین‎المللی عناصر کمیاب خاکی، نه تنها حضور مؤثر و نقش پررنگی نداشت بلکه از قدرت مانور بسیار ناچیزی برخوردار بود، اما از همین زمان به بعد، با شتاب قابل توجهی برای رسیدن به جایگاه انحصاری در این بازار حرکت کرد. اکنون این کشور قادر است تا با توجه به جایگاه برتری که در این عرصه در اختیار دارد، از این عناصر به عنوان ابزاری چندمنظوره (سیاسی، اقتصادی، نظامی و ژئوپلیتیکی) در نظام بین الملل و اقتصاد سیاسی بین الملل در راستای تأمین منافع خود استفاده کند. برای نمونه، کشور چین در جریان جنگ تجاری خود با آمریکا، موفق ‎شده تا از این عناصر به عنوان اهرم فشار قوی و برگ برنده علیه آمریکا استفاده کند. پژوهش حاضر در تلاش است تا تبعات گوناگون رسیدن چین به موقعیت انحصاری در بازار بین المللیِ عناصر کمیاب خاکی را مورد بررسی و مداقه قرار دهد. به همین منظور نوشتار پیشِ رو، با طرح این پرسش که انحصار و قبضه کردن بازار بین المللی عناصر کمیاب خاکی توسط چین چه پیامدهای ژئوپلیتیکی در پی دارد؛ به تحلیل اقتصاد سیاسی عناصر کمیاب خاکی و تأثیر آن ها بر قدرت سیاسی، اقتصادی و نظامی چین با اتکا به روش توصیفی–تبیینی می پردازد. یافته های پژوهش حاضر نشان می دهد که انحصار و مزیت نسبی چین در تولید و عرضه منابع کمیاب خاکی تبدیل به امتیاز ژئوپلیتیکی این کشور در ابعاد اقتصادی، سیاسی و نظامی بر رقبای سیاسی مانند آمریکا شده است. به بیان دیگر سلطه ژئوپلیتیکی چین بر عناصر خاکی کمیاب در ابعاد اقتصادی، سیاسی و نظامی علیه رقبای قدرتمند خود مورد بهره برداری این کشور قرارگرفته است.

میگماتیت­ ها بخشی از دگرگونی­ های درجه­ های بالا هاله دگرگونی بروجرد را تشکیل داده­ اند. بر اساس بررسی­ های سنگ نگاری، بخش روشن میگماتیت­ ها بیشتر از کانی­ های کوارتز، پلاژیوکلاز، فلدسپار پتاسیم و بیوتیت و بخش نیمه روشن میگماتیت­ ها بیشتر از کانی­ های پلاژیوکلاز، کوارتز، فلدسپار پتاسیم، بیوتیت، گارنت، آندالوزیت، سیلیمانیت، کردیریت، اسپینل و کروندم تشکیل شده­ اند. بررسی­ های زمین شیمیایی میگماتیت­ ها نشان می­ دهد که ترکیب سنگ رسوبی اولیه میگماتیت­ ها پیش از دگرگونی شیل و پلیتی بوده است. محیط زمین ساختی تشکیل رسوب اولیه بر اساس نمودارهای تفکیک کننده مربوط به کرانه فعال قاره است. سنگ خاستگاه میگماتیت­ های بروجرد بر اساس شیمی عناصر غیرمتحرک، سنگ­ های آذرین حدواسط مانند آندزیت تا ریوداسیت تشخیص داده شد. مشاهده­ های صحرایی، بررسی­ های میکروسکوپی و داده­ های زمین شیمیایی نشان می­ دهد که در منطقه مورد بررسی میگماتیت­ ها از ذوب بخشی هورنفلس­ ها شکل گرفته­ اند. پایداری و ناپایداری کانی­ ها طی فرآیند میگماتیتی شدن متاپلیت­ ها سبب کاهش یا افزایش عناصر خاکی نادر و کمیاب در متاپلیت­ ها و میگماتیت­ ها شده است. بر اساس ضریب توزیع عناصر نسبت به کانی­ های مختلف، عناصر خاکی نادر سبک و سنگین به ترتیب (LREE و HREE) طی ذوب بخشی متاپلیت­ ها بیشتر به وسیله کانی گارنت کنترل شده­ اند. عناصر با قدرت یونی بالا (HFSE) مانند Th، Zr، Nb و Ta به وسیله بیوتیت و ایلمنیت کنترل و توزیع شده­ اند. بررسی عناصر سنگ دوست مانند Sr، Ba و Rb نشان داد که پلاژیوکلازها و بیوتیت عامل اصلی کنترل و توزیع این عناصر هستند. بر اساس نمودار شبه مقطع P-T و مجموعه کانی­ های کردیریت، فلدسپار پتاسیم، اسپینل و کروندم بیشینه دما 750 درجه سانتی گراد و فشار 7/2 کیلوبار برآورد شد. بنابراین نفوذ توده مافیک در سنگ­ های رسی دگرگون شده (متاپلیت­ ها) سبب ایجاد هورنفلس­ های رسی و میگماتیت­ های ذوب بخشی در هاله دگرگونی خود شده است.

ترکیب (YGdSm)123 با فرمول اسمی (Y0.33Gd0.33Sm0.33)Ba2Cu3Ox همچنین YGdEu1 و YGdEu2 با فرمول اسمی(Y0.33Gd0.33Eu0.33) Ba2Cu3Ox که دارای شرایط اکسیژن دهی متفاوت هستند ساخته شده اند. خواص مختلف ساختاری، ریخت شناسی، ترابردی و مغناطیسی که شامل اندازه گیریهای پذیرفتاری ac، مقاومت الکتریکی ac، چگالی جریان بحرانی Jc و آنالیزهای EDX,XRD,SEM می باشند به عمل آمده است. نتایج حاصل از چگالی جریان بحرانی نشان می دهد که مقدار Jc در نمونه (YGdSm)123 و YGdEu1 نسبت به (Y123) افزایش پیدا کرده است به طوری که مقدار آن در YGdEu1 نسبت به نمونه (Y123) حدود 2 برابر شده است که علت آن احتمالا حضور یونهای Eu و Sm در روی صفحه های BaO می باشد که به عنوان یک ناخالصی عمل می کند و منجر به تولید میخکوبی محلی شده و نهایتا جریان بحرانی را افزایش می دهد.

کانسار بوکسیت جاجرم (شمال خاوری ایران) بزرگ ترین کانسار بوکسیت ایران است که به صورت چینه سان بین دو سازند الیکا و شمشک قرار گرفته است. این کانسار از پایین به بالا از چهار بخش کایولینیت پایینی، بوکسیت شیلی، بوکسیت سخت و کایولینیت بالایی تشکیل شده است. عناصر خاکی کمیاب (REE) بخش بوکسیت سخت و شیلی این کانسار با استفاده از نتایج 22 تجزیه شیمیایی مورد بررسی قرار گرفته است. همبستگی بین عناصر خاکی کمیاب با سایر عناصر در این کانسار نشان می دهد که کانیهای رسی و همچنین کانیهایی مانندEuxenite, Anatase, Loparite, Xenotime, Rhabdophane, Monazite, Florencite, Churchite میزبانان احتمالی این عناصر در بوکسیت سخت هستند. در بوکسیت جاجرم مقدار عناصر خاکی کمیاب به سمت فرودیواره کربناتی افزایش می یابد و از این لحاظ، این بوکسیت شبیه بوکسیتهای کارستی است. افزایش تمرکز عناصر خاکی کمیاب در بخش زیرین نیمرخ برای تمامی عناصر خاکی کمیاب یکسان نیست و با توجه به مقدار پتانسیل یونی و همچنین همراهی آنها با کانیهای مختلف، میزان تمرکز هر یک از آنها نیز متغیر است به طوری که با افزایش پتانسیل یونی این عناصر، مقدار تمرکز آنها در بخش زیرین نهشته کاهش می یابد. عناصر HREE به دلیل همراهی با کانیهایی مانند کانیهای رسی و زیرکن به مقدار مساوی از بخش بوکسیت سخت شسته شده و در بخش بوکسیت شیلی متمرکز شده اند. همچنین دو عنصر Ce و Eu به دلیل این که هر یک از آنها با دو ظرفیت متفاوت وارد ساختار کانیها می شوند بنابراین از نظر مقدار تمرکز در بخش زیرین نهشته و همچنین در نمودارهای بهنجار شده کندریتی رفتار متفاوتی را نسبت به روند تغییرات سایر عناصر خاکی کمیاب از خود نشان می دهند مقدار این تغییرات برای عنصر Ce مشخص تر است به گونه ای که این عنصر نسبت به دیگر عناصر LREE به مقدار بیشتری در بوکسیت سخت متمرکز شده و در نمودارهای بهنجارشده کندریتی دارای بی هنجاری مثبت می باشد در حالی که در بخش بوکسیت شیلی بی هنجاری منفی داشته و نسبت به دیگر عناصر LREE به مقدار کمتری در این بخش متمرکز شده است. تغییرات عنصر Eu نیز نسبت به Ce کمتر بوده و به بی هنجاری نسبتا منفی در بخش بوکسیت سخت خلاصه می شود.

دریاچه ارومیه بزرگ ترین دریاچه فوق اشباع از نمک در جهان است که در میان استان های آذربایجان شرقی و غربی در شمال باختر ایران جای دارد. در این پژوهش ژئوشیمی عناصر اصلی، جزیی و خاکی کمیاب 130 نمونه که از 25 سانتی متری پایانی گمانه حفر شده با ژرفای یک و نیم متری میان سال های 1394 تا 1395 برداشت شده است؛ بررسی شد. مطالعه ژئوشیمی عناصر اصلی نشان دهنده گوناگونی و ناهمگنی زیاد در مقدار اکسید عناصر اصلی در رسوبات بخش های شمال باختر، شمال خاور، جنوب باختر و جنوب بستر دریاچه است. نتایج تجزیه طیف سنج پراش پرتو ایکس (XRD) رسوبات نشان می دهد که فاز اصلی کانی های رسوبات دریاچه را کانی های هالیت، کلسیت، آنکریت، کوارتز، ارتوکلاز، کلریت، آلبیت، ژیپس، پلاژیوکلاز، اوژیت، آمفیبول و هورنبلند تشکیل می دهند و رسوبات بستر دریاچه ارومیه از دید ترکیب کانی شناختی شبیه کانی های عمومی تشکیل دهنده شیل و ماسه سنگ گری وک هستند. در میان اکسیدهای عناصر اصلی، MgO، CaO و Na2O غنی شدگی بالایی نسبت به استانداردهای UCC، PAAS و NASC نشان می دهند. از مجموعه عناصر جزییRb و Sr نسبت به UCC، PAAS و NASC غنی شدگی بسیار بالایی همراه با تهی شدگی Eu به ویژه در بخش جنوب باختر دریاچه نشان می دهند. مقایسه ترکیب ژئوشیمیایی رسوبات ژرفای مورد مطالعه، با سنگ های پیرامون دریاچه نشان از کنترل اصلی ترکیب کانی شناختی توسط زمین شناسی پیرامون دریاچه در مقایسه با کانی شناسی آورد رسوبی رودخانه ها دارد.

انرژی بادی در گذار انرژی از سوخت های فسیلی به انرژی های تجدیدپذیر سهم مهمی ایفا می کند. مطالعهٔ حاضر به بررسی نقش و اهمیت مواد معدنی و عناصر خاکی کمیاب در آیندهٔ صنعت انرژی بادی می پردازد و اهمیت مواد کافی برای شتاب در گذار انرژی مورد اشاره بررسی خواهد شد. در این خصوص، ضمن بهره گیری از پژوهش های انجام شده، به کمک دو سناریوی آژانس بین المللی انرژی به پیش بینی مقدار مورد نیاز مواد معدنی و همچنین عناصر خاکی کمیاب در افق سال های 2030 و 2040 پرداخته می شود. بررسی انجام شده نشان می دهد مواد معدنی مس، روی، منگنز، کروم، نیکل و مولیبدن از مواد اصلی مورد نیاز در صنعت انرژی بادی هستند، به گونه ای که سهم دو فلز روی و مس، در مقایسه با دیگر مواد، قابل توجه است. در زمینهٔ عناصر خاکی کمیاب، مواد نئودیمیم، پرازئودیمیم، دیسپروزیم و تربیوم اهمیت قابل توجهی دارند، به نحوی که سهم نئودیمیم در مقایسه با سایر عناصر کمیاب بیشتر است. به منظور تأمین ایمن مواد مورد اشاره و نیل به اهداف کشورها در دهه های آتی، اهمیت تحقیق و توسعه دربارهٔ فناوری های جدید با هدف کاهش نیاز به مواد مذکور و همچنین بازیافت آن ها بسیار مهم است.

کانسارهای اکسید آهن- آپاتیت، از ذخایر مهم عناصر خاکی کمیاب به شمار می روند. کانی زایی عناصر خاکی کمیاب در ناحیه زنجان، همراه با کانسارهای مگنتیت- آپاتیت سرخه دیزج، علی آباد، مروارید، ذاکر، اسکند و گلستان آباد دیده می شود. این ناحیه از دید ساختاری در پهنه البرز باختری- آذربایجان و زیرپهنه طارم قرار دارد. بیشتر سنگ های ناحیه، مربوط به واحدهای گدازه ای ائوسن و شامل الیوین بازالت، تراکی آندزیت، آندزیت و به مقدار فراوان سنگ های آذرآواری به ویژه توف است که در طی ائوسن بالایی توسط توده های نفوذی با ترکیب میکروکوارتزدیوریت پورفیری و کوارتزمونزونیت تا کوارتزمونزودیوریت قطع شده اند. کانی زایی مگنتیت- آپاتیت ناحیه زنجان در ارتباط با سنگ های نفوذی با ترکیب کوارتزمونزونیت تا کوارتزمونزودیوریت است و بیشتر به شکل رگه ای و داربستی (رگه- رگچه های نامنظم مگنتیت- آپاتیت) دیده می شود. در همه کانسارهای مگنتیت- آپاتیت ناحیه، بلورهای آپاتیت همراه با مگنتیت است و اندازه آنها در برخی موارد به بیش از 20 سانتی متر می رسد. مونازیت مهم ترین کانی عناصر خاکی کمیاب در این ذخایر است که به صورت میانبار(انکلوزیون) در آپاتیت تمرکز پیدا کرده است. محتوای مجموع REE در کانی آپاتیت این کانسارها 0.4 تا 1.6 درصد است. مطالعات انجام شده، بیانگر غنی شدگی این کانسارها از عناصر خاکی کمیاب سبک (LREE) نسبت به عناصر خاکی کمیاب سنگین (HREE) است. نتایج حاصل از این پژوهش نشان می دهد کانی سازی مگنتیت- آپاتیت در ناحیه زنجان از ماگمای کوارتزمونزونیتی با ترکیب کالک آلکالن که در موقعیت زمین ساختی کمان های ماگمایی قرار دارد، تشکیل شده است. با توجه به بررسی های انجام شده در ناحیه زنجان، کانسارهای مگنتیت- آپاتیت این ناحیه در گروه پتانسیل های مهم تمرکز REE در ایران به شمار می آیند.

منطقه بصیرآباد (شمال خاور اهر، استان آذربایجان شرقی) بخشی از پهنه ماگمایی سنوزوییک اهر-ارسباران در شمال باختر ایران است. نفوذ سنگ های آذرین گرانیتی و گرانودیوریتی به سن الیگوسن به درون سنگ های آتشفشانی ائوسن (آندزیت، تراکی آندزیت، آندزی-بازالت و بازالت) سبب رخداد کانی سازی فلزی به همراه گسترش پهنه های دگرسانی گسترده ای در این منطقه شده است. بررسی های کانی شناسی نشان می دهند که این پهنه ها شامل دگرسانی های سیلیسی (کوارتز)، آرژیلیک حد واسط و پیشرفته (کائولینیت، اسمکتیت، کوارتز و آلونیت)، و پروپیلیتیک (کلریت، اپیدوت، آلبیت وکلسیت) هستند. کانسنگ های درونزاد در رگه ها و رگچه های پهنه دگرسانی سیلیسی شامل پیریت، کالکوپیریت و گالن هستند که توسط کوولیت، کانی های کربناتی مس (مالاکیت و آزوریت) و اکسید ها و هیدرواکسید های آهن (گوتیت، لیمونیت و هماتیت) با منشأ برونزاد همراهی می شوند. الگوهای توزیع REEs بهنجار شده با کندریت تفریق و غنی شدگی LREEs نسبت به HREEs و رخداد بی هنجاری های منفی متغیر Eu در همه پهنه های دگرسانی را نمایش می دهند. محاسبات تعادل جرم عناصر با استفاده از روش ایزوکون نشان می دهند که پهنه های دگرسانی سیلیسی و آرژیلیک حد واسط در طی توسعه و تکوین خود به ترتیب دچار تهی شدگی و غنی شدگی REEs شده اند. افزون بر این، گسترش پهنه های دگرسانی آرژیلیک پیشرفته و پروپیلیتیک با غنی شدگی LREEs و تهی شدگی انتخابی HREEs همراه بوده است. بررسی های بیشتر آشکار می کنند که رخداد بی هنجاری منفی Eu (20/0-23/0) در پهنه دگرسانی سیلیسی با فراوانی یون های کلریدی، افزایش فوگاسیته اکسیژن سامانه گرمابی و طبیعت به شدت اسیدی سیال در ارتباط است. نتایج به دست آمده از مطالعات زمین شیمیایی (محاسبات تعادل جرم، تغییرات در مقادیر بی هنجاری های Eu و Ce و نسبت های عناصر خاکی کمیاب) پیشنهاد می کنند که تغییرات pH و دما، فوگاسیته اکسیژن، اختلاف در فراوانی و نوع یون های کمپلکس ساز در محلول، نسبت آب به سنگ و حضور کانی هایی مانند کائولینیت، گوتیت، اسمکتیت، هماتیت و آلونیت نقش مهمی در تفریق، تحرک، و توزیع لانتانیدها در سامانه دگرسانی مورد مطالعه داشته اند.